The year 2009 is exceptional to Zakopane because of four anniversaries: the 200th anniversary of the birth of Jan Krzeptowski Sabała, the 120th anniversary of the death of Dr Tytus Chałubiński and the 100th anniversaries of the death of Mieczysław Karłowicz and of the establishment of the TOPR (Tatra Volunteer Rescue Association). Let us remember the people whose extraordinary influence on the magical climate of our town can still be still felt.
Jan Krzeptowski Sabała was born in an old wooden cottage, now called ‘Sabałówka’, in Stare Krzeptówki in 1809. Sabała was an enthusiastic hunter when he was young, and it was then that he literally walked the whole of the Tatras and got to know the mountains really well. His other passions were music and storytelling. In his coat sleeve he would keep a violin, which he played when occasion permitted. He was good company for Dr Tytus Chałubiński, and not only during Tatra expeditions. Henryk Sienkiewicz compared him to the English poet Milton, Bronisław Rajchman to Aesopus, the Greek writer of fables, and Stanisław Witkiewicz to Homer. He is still regarded as the most famous Tatra highlander who inspired the cultural elite of Poland, often comforting the ‘lords’ in difficult moments, saying that ‘it does not pay to live on sorrow’.
Dr Tytus Chałubiński (1820-1889), medical doctor and community worker, called the King of the Tatras and the discoverer of Zakopane. The latter is a bit of an exaggeration, because the Tatras and Zakopane were known and promoted earlier, but it was undoubtedly his service, as Stanisław Witkiewicz wrote, that ‘the Tatras became something indispensable in the life of our society and that the people of Zakopane found the means to improve their welfare and education.’ Tytus Chałubiński engaged in numerous Zakopane-related projects: he himself fought for and won the establishment of Zakopane as a climate station, and he was one of the founding fathers of the Woodcarver School and the Tatra Association. He earned the lifelong gratitude of the highlanders during a cholera epidemic, during which he took care of the sick, even carrying fresh water from a spring. He was one of the pioneers of Tatra climbing. Dr Chałubiński’s several-day expeditions to the Tatra Mountains, for which he would call together a group of the best highland guides and his best friend Sabała, went down in history. Sabała is said to have amused the participants by playing the fiddle and storytelling at the bonfire.
Today, a monument to Dr Tytus Chałubiński and Jan Krzeptowski Sabała situated at the junction of ul. Zamoyskiego and ul. Tytusa Chałubińskiego is the evidence of their friendship.
Composer Mieczysław Karłowicz was an artist who was exceptionally sensitive to the beauty of Tatra nature. He was also an exceptional figure in the history of climbing. No one before or after him would ever emphasise to such an extent the reasons why someone sets out to the mountains. ‘I go to the mountains to seek their beaut,y and my physical condition only serves this end,’is how he explained his fascination with the Tatras. Quite a number of Karłowicz’s mountain experiences were expressed in his musical compositions. His best known works are: ‘Odwieczne pieśni’ (Eternal Songs), Koncert Skrzypcowy (Violin Concerto) and the song ‘Żal’ (Sorrow), which might have been composed at Popradzki Staw (Poprad Pond). Together with Mariusz Zaruski he was one of the main ideologists of the TOPR (Tatra Volunteer Rescue Association). His death on 8 February 1909 in an avalanche at Mały Kościelec confirmed the need for the project. A rock bearing the inscription ‘Non omnis moriar’ (Not all of me shall die) is still there to commemorate the disaster.

2009 Anniversary Events:
• 21 January – Sabała’s birthday – Holy Mass in Stary Kościółek
• 7 February – concert of the Tatra Climatic Orchestra in the Year of Karłowicz and promotion of the record entitled ‘Mieczysław Karłowicz. On the 100th Anniversary of his Birth.’
• 9-12 June – ‘Perciami dr. Tytusa Chałubińskiego’ (In Dr Tytus Chałubiński’s Footsteps to the Peaks Rally’ organised by the Dr Tytus Chałubiński PTTK in Radom with help of the Tatra National Park.
• September – Zakopane issue of coins with the image of Sabała. ‘Wyprawa z Sabałą w Tatry’ (Trip to the Tatras with Sabała) organised by the Tatra Guides Circle.
• 8 December – anniversary of Sabała’s death – meeting at the monument to Sabała, promotion of the book ‘Gatherings in Sabałówka’ (Posiady w Sabałówce).

Rok 2009 jest dla Zakopanego wyjątkowy za sprawą czterech rocznic: 200-lecia urodzin Jana Krzeptowskiego Sabały, 120-lecia śmierci dr Tytusa Chałubińskiego, 100-lecia śmierci Mieczysława Karłowicza i 100-lecia powstania Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego. Przypomnijmy więc ludzi, których niezwykły wpływ na magiczny klimat naszego miasta wciąż trwa.
Jan Krzeptowski Sabała urodził się w roku 1809 na Starych Krzeptówkach, w drewnianej chacie, dziś zwanej „Sabałówką”. Sabała w młodości był zapalonym myśliwym, wtedy też schodził całe Tatry i dobrze je poznał. Drugą jego pasją była muzyka i gawędziarstwo. W rękawie cuchy nosił gęśle (skrzypce), na których grywał przy każdej okazji. Był ulubionym towarzyszem dr Tytusa Chałubińskiego nie tylko podczas wypraw tatrzańskich. Henryk Sienkiewicz porównywał go do angielskiego poety Miltona, Bronisław Rajchman do greckiego bajkopisarza Ezopa, a Stanisław Witkiewicz do Homera. Pozostaje do dziś najsłynniejszym tatrzańskim góralem, który inspirował elitę kulturalną Polski, nierzadko pocieszając „panów” w trudnych chwilach powiedzeniem, że „smutkiem żyć to się nie opłaci”.
Doktora Tytusa Chałubińskiego (1820-1889), lekarza i społecznika, nazywanego „Królem Tatr” i „odkrywcą” Zakopanego. To drugie stwierdzenie jest lekko przesadzone, gdyż Zakopane i Tatry były znane i propagowane już wcześniej, ale niewątpliwie zasługą Chałubińskiego, jak pisał Stanisław Witkiewicz, było to, że „Tatry są czymś niezbędnym w życiu naszego społeczeństwa, że lud zakopiański znalazł środki podniesienia dobrobytu i oświaty”. Doktor Tytus Chałubiński angażował się w wiele zakopiańskich spraw: przyczynił się do uznania Zakopanego za stację klimatyczną, był jednym z założycieli Szkoły Snycerskiej i Towarzystwa Tatrzańskiego. Dozgonną wdzięczność górali zjednał sobie podczas epidemii cholery, opiekując się chorymi do tego stopnia, że własnoręcznie przynosił im wodę ze źródła. Był jednym z pionierów taternictwa. Do historii przeszły kilkudniowe wyprawy w Tatry doktora Chałubińskiego, na które zabierał gromadę najlepszych przewodników-górali i nieodłącznego swego przyjaciela, Sabałę. Sabała gawędami i grą na gęślach umilał wieczory przy watrze.
Dziś dowodem ich przyjaźni jest pomnik dr Tytusa Chałubińskiego i Jana Krzeptowskiego Sabały u zbiegu ulic Zamoyskiego i Tytusa Chałubińskiego.
Kompozytor Mieczysław Karłowicz był artystą o niezwykłej wrażliwości na piękno przyrody tatrzańskiej. Z kolei w historii taternictwa był postacią jedyną w swoim rodzaju. Nikt przed nim i po nim tak mocno nie akcentował pobudek, dla których człowiek idzie w góry. „Idę w góry szukać w nich piękna, a sprawność fizyczna ma mi tylko w tym pomóc” – tak tłumaczył swą fascynację Tatrami. Wiele przeżyć górskich Karłowicza znalazło wyraz w jego twórczości muzycznej. Najbardziej znane dzieła to „Odwieczne pieśni”, „Koncert skrzypcowy”, czy pieśń „Żal”, skomponowana podobno nad Popradzkim Stawem. Wraz z Mariuszem Zaruskim był głównym inicjatorem założenia Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego. Jego śmierć 8 lutego 1909 roku w lawinie pod Małym Kościelcem przyspieszyła powołanie TOPR-u. Na miejscu katastrofy stoi dziś kamień z napisem „Non omnis moriar”.

Jubileusze Roku 2009 – ważniejsze wydarzenia:
• 21 stycznia urodziny Sabały – Msza Święta w Stary Kościółku
• 7 lutego Koncert Tatrzańskiej Orkiestry Klimatycznej w ramach roku Karłowicza połączony z promocją płyty „Mieczysław Karłowicz. W setną rocznicę śmierci”
• 9-12 czerwca Rajd „Perciami dra Tytusa Chałubińskiego ku Wierchom” organizowany przez Oddział PTT im. dra Tytusa Chałubińskiego w Radomiu przy współpracy z Tatrzańskim Parkiem Narodowym
• Wrzesień Wydanie zakopiańskich dutków z wizerunkiem Sabały, „Wyprawa z Sabałą w Tatry” Organizator: Koło Przewodników Tatrzańskich
• 8 grudnia Rocznica śmierci Sabały – spotkanie przy pomniku Sabały, promocja książki, posiady w „Sabałówce”

2009 ist für Zakopane wegen vier Jahrestagen ein außergewöhnliches Jahr. Es sind dies der 200. Geburtstag von Jan Krzeptowski Sabała, der 120. Todestag von Dr. Tytus Chałubiński, der 100. Todestag von Mieczysław Karłowicz und der 100. Jahrestag der Gründung des freiwilligen Tatra-Bergrettungsdienstes. Gedenken wir der Menschen, deren besonderer Einfluss auf die magische Atmosphäre unserer Stadt immer noch anhält.
Jan Krzeptowski wurde im Jahre 1809 in Stare Krzeptówki in einer Holzhütte, heute „Sabałówka“ genannt, geboren. Sabała war in seiner Jugendzeit ein leidenschaftlicher Jäger, damals durchstreifte er die ganze Tatra kreuz und quer und lernte sie gut kennen. Seine anderen Leidenschaften waren die Musik und das Erzählen. Im Ärmel seines kurzen wollenen Mantels trug er immer seine Gusla (Geige) mit sich, auf der er bei jeder Gelegenheit spielte. Er war ein beliebter Begleiter des Doktors Tytus Chałubiński, nicht nur während der Ausflüge in die Tatra. Henryk Sienkiewicz verglich ihn mit dem englischen Dichter Milton, Bronislaw Rajchman mit dem griechischen Märchendichter Äsop und Stanislaw Witkiewicz mit Homer. Er bleibt bis heute der berühmteste Tatra-Gorale, der die intellektuelle Elite Polens inspirierte und nicht selten die polnischen „Herren“ in schwierigen Momenten mit dem Ausspruch „mit der Traurigkeit lohnt es sich nicht zu leben“ tröstete.
Doktor Tytus Chałubiński (1820-1889), den Arzt, der ein besonders sozial engagierter Mensch war, nannte man „Tatra-König” und Zakopane-„Entdecker”. Dieser zweite Name ist leicht übertrieben, denn Zakopane und die Tatra waren bereits bekannt und populär, doch ohne Zweifel war dies das Verdienst von Chałubiński, wie es Stanisław Witkiewicz schrieb: „Die Tatra stellt etwas Unentbehrliches im Leben unserer Gesellschaft dar und die Zakopane-Bevölkerung fand Mittel für die Steigerung des Wohlstandes und der Ausbildung.“ Dr. Tytus Chałubiński engagierte sich in Zakopane auf vielfältige Weise. Er trug dazu bei, dass Zakopane zur klimatischen Station erklärt wurde, er war auch einer der Mitbegründer der Rüstungsschule und der Tatra-Gesellschaft. Ewige Dankbarkeit bei den Goralen gewann er während der Cholera-Epidemie, indem er nicht nur die Kranken pflegte, sondern soweit ging, dass er ihnen selbst das Wasser von der Quelle holte. Er war einer der Pioniere des Bergsteigens in der Tatra. In die Geschichte Dr. Chałubińskis sind einige seiner mehrere Tage dauernden Touren in die Tatra eingegangen, auf die er eine Gruppe der besten Goralen-Bergführer sowie seinen unzertrennlichen Freund Sabała mitnahm. Sabała verschönte die Abende am Hirtenfeuer mit seinen Erzählungen und dem Gusla-Spiel.
Heute stellt das Denkmal von Dr. Tytus Chałubiński und Jan Krzeptowski Sabała an der Straßenkreuzung ul. Zamoyskiego und ul. Tytusa Chałubińskiego ein Symbol ihrer Freundschaft dar.
Der Komponist Mieczysław Karłowicz war ein Künstler mit einem außergewöhnlichen Sinn für die Schönheit der Tatra-Natur. In der Geschichte des Tatra-Bergsteigens war er eine einmalige Persönlichkeit. Niemand vor und nach ihm hob so stark die Beweggründe hervor, aus denen der Mensch ins Gebirge geht. „Ich gehe in die Berge, um dort nach der Schönheit zu suchen, und die körperlichen Leistungsfähigkeit soll mir dabei nur behilflich sein“ – so erklärte er seine Faszination für die Tatra. Viele Gebirgserlebnisse von Karłowicz fanden Ausdruck in seinem Musikschaffen. Die bekanntesten Werke sind „Ewige Lieder“, Geigenkonzert“ oder das „Lied der Leiden“, das höchstwahrscheinlich am Poprad-See komponiert wurde. Zusammen mit Mariusz Zaruski war Karłowicz der Haupt-Mitbegründer des freiwilligen Tatra-Bergrettungsdienstes. Sein Tod am 8. Februar 1909 unter einer Lawine am Mały Kościelec beschleunigte die Entstehung des Tatra-Bergrettungsdienstes. An der Stelle der Katastrophe findet man heute einen Stein mit der Aufschrift „Non omnis moriar“.

Die Jubiläen des Jahres 2009 – die wichtigsten Ereignisse:
• 21. Januar – Geburtstag von Sabała – Gottesdienst in der Alten Kirche
• 7. Februar – Konzert des Tatra-Klimatischen Orchesters im Rahmen des Karłowicz-Jahres verbunden mit der Promotion der CD „Mieczysław Karłowicz. Am hundertsten Todestag“.
• 9. – 12. Juni – Wanderung „Auf den Bergpfaden von Dr. Tytus Chałubiński zu den Bergspitzen“ , veranstaltet durch die Dr. Tytus Chałubiński-Niederlassung der Polnischen Tatra-Gesellschaft in Radom in Zusammenarbeit mit dem Tatra-Nationalpark.
• September – Prägung und Herausgabe der Zakopane-Münze mit dem Abbild von Sabała „Wanderung mit Sabała in der Tatra“ – Veranstalter: Kreis der Tatra-Bergführer
• 8. Dezember – Todestag von Sabała – Begegnung am Sabała-Denkmal, Buchpromotion, Treffen in „Sabałówka“.